← Danh mục 100 · Vật Lý Đời Sống, Quang Học, Cơ Khí & Khí Tượng · Hình tương tác #098

Khí Tượng Địa Hình Trường Sơn: Mưa Sườn Đón Gió & Hiệu Ứng Gió Phơn

Giải thích vì sao cùng một khối khí ẩm khi leo qua dãy núi cao lại trút mưa tầm tã ở sườn bên này nhưng biến thành gió Lào khô nóng 40°C ở sườn bên kia.

Hình 98 · sơ đồ 6 trạm & 8 điểm chọn Địa Hình, Kiến Trúc & Khí Động Học

Chọn kịch bản · kéo thanh · chạy mô phỏng · tháo rời

Số nhỏ trên trạm = thứ tự vận hành. Màu xám = tạm bỏ qua. Xem hình lớn ↗

Chọn kịch bản4 chế độ đối chứng

Đường đi đang kích hoạt · theo số trạm

Độ cao dãy núi chắn ngang luồng gió1.800 m

Khoảng tối ưu: 800 đến 1.600 m. Kéo ra ngoài ngưỡng để quan sát biến đổi.

Độ ẩm tương đối khối khí trước khi leo núi80 %

Khoảng tối ưu: 65 đến 86 %. Kéo ra ngoài ngưỡng để quan sát biến đổi.

Vận tốc gió mùa vượt đỉnh đèo28 km/h

Khoảng tối ưu: 15 đến 35 km/h. Kéo ra ngoài ngưỡng để quan sát biến đổi.

Nhiệt độ tăng thêm phía Sườn khuất gió

3,8+°C

Độ ẩm còn lại phía Sườn khuất gió

54%

Lượng mưa địa hình Sườn đón gió

45mm

Bấm vào trạm trên hình hoặc nút số bên dưới để đọc vai trò từng bộ phận.

Đọc hình như một mô hình giải thích

Hình tương tác này cô đọng cơ chế vận hành cốt lõi của chủ thể thành 6 trạm trực quan kèm đồng hồ đo và đầu ra đối chứng. Bấm vào từng hàng trong bảng tham chiếu bên dưới để nạp nhanh bộ thông số vào mô hình.

Bảng đối chiếu 4 kịch bản tham khảo (bấm vào dòng bất kỳ để áp dụng)
Kịch bản	Đường đi	Độ cao dãy núi chắn ngang luồng gió (m)	Độ ẩm tương đối khối khí trước khi leo núi (%)	Vận tốc gió mùa vượt đỉnh đèo (km/h)	Hệ quả quan sát
Cân Bằng Sinh Thái Rừng Đèo Ôn Hòa (Tối ưu)	1 → 2 → 3 → 4 → 5 → 6	1.200 m	77 %	25 km/h	Sườn đón gió mưa vừa nuôi rừng đầu nguồn, sườn khuất gió ấm nhẹ dễ chịu
Khối Khí Khô Yếu Chưa Đạt Ngưỡng Ngưng Tụ (Thiếu tải)	1 → 2 → 4 → 6	700 m	44 %	15 km/h	Không khí leo qua đồi thấp chưa kịp lạnh tới điểm sương, cả hai sườn đều ít mưa
Gió Phơn Tây Nam Khắc Nghiệt (Gió Lào 40°C) (Quá ngưỡng)	1 → 2 → 3 → 4 → 5 → 6	2.400 m	89 %	55 km/h	Trút sạch mưa bên sườn Tây rồi lao xuống Nghệ An · Quảng Bình nén đoạn nhiệt nóng rát 40,5°C, độ ẩm còn 28%!
Mưa Địa Hình Đèo Hải Vân Mùa Thu Đông (Thực tế)	1 → 3 → 4 → 5 → 6	1.500 m	92 %	35 km/h	Bắc đèo (Huế) mây mù mưa phùn se lạnh trong khi qua hầm sang Đà Nẵng nắng ráo quang đãng

Ngộ nhận: Gió nóng sẵn từ lục địa bên kia thổi sang
Thực chất xuất phát điểm của khối gió mùa Tây Nam đến từ vịnh Bengal / biển Ấn Độ Dương vốn rất mát mẻ và đẫm hơi nước.

Cơ chế Nhiệt động học Bất đối xứng (0,6 vs 1,0)
Chính quá trình trút mưa giải phóng nhiệt ẩn lúc leo sườn Tây Trường Sơn cộng với sự nén khí khô lúc đổ dốc xuống sườn Đông đã tự đun nóng khối khí thêm 6 đến 10°C.

Quan hệ định lượng minh họa: T_Chân_núi_khuất_gió = T_Ban_đầu − (H_Đỉnh − H_Mây)×0,6°C/100m + H_Đỉnh×1,0°C/100m